Khổ qua (mướp đắng) là món ăn quen thuộc của người Việt, đặc biệt trong các bữa cơm gia đình. Nhưng với người suy thận mạn, liệu có an toàn?
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu đúng – để ăn mà không lo hại thận.
Ăn khổ qua có tác dụng gì?
Khổ qua là thực phẩm giàu dinh dưỡng bao gồm các chất chống oxy hóa, vitamin, khoáng chất và cả chất xơ,… Vậy nên ăn khổ qua mang lại những lợi ích sức khỏe như:
- Hỗ trợ kiểm soát đường huyết: Chứa các hợp chất như charantin và polypeptide-P hoạt động tương tự insulin, giúp ổn định đường huyết, rất tốt cho người tiểu đường.
- Giảm cholesterol và bảo vệ tim mạch: Giúp giảm nồng độ cholesterol xấu (LDL) và triglyceride, ngăn ngừa xơ vữa động mạch.
- Thanh nhiệt, giải độc gan: Theo Đông y, khổ qua có tính hàn, giúp làm mát cơ thể, bổ gan, hỗ trợ điều trị mụn nhọt và sỏi thận.
- Hỗ trợ giảm cân: Ít calo, giàu chất xơ và giúp no lâu, phù hợp cho chế độ ăn kiêng.
- Tăng cường miễn dịch và thị lực: Giàu vitamin C, vitamin A và các chất chống oxy hóa mạnh (axit gallic, catechin), giúp phòng chống bệnh tật.
- Làm đẹp da: Có thể dùng làm mặt nạ để ngăn ngừa mụn, giảm viêm và dưỡng sáng da.
Ai nên ăn khổ qua thường xuyên?
Dựa trên các nghiên cứu y học và kinh nghiệm dân gian, những nhóm đối tượng dưới đây sẽ nhận được nhiều lợi ích sức khỏe nhất khi bổ sung khổ qua vào chế độ ăn uống:
- Người mắc bệnh tiểu đường hoặc tiền tiểu đường: Khổ qua được ví như “insulin tự nhiên” nhờ chứa các hợp chất giúp hạ đường huyết, thúc đẩy quá trình chuyển hóa glucose và ngăn ngừa các biến chứng của bệnh tiểu đường.
- Người muốn giảm cân hoặc béo phì: Với hàm lượng calo thấp và giàu chất xơ, khổ qua giúp tạo cảm giác no lâu, ức chế sự hấp thụ đường tại ruột và hỗ trợ đốt cháy mỡ thừa hiệu quả.
- Người gặp các vấn đề về da (Mụn, sạm nám, viêm da): Vitamin C và chất chống oxy hóa trong khổ qua có tác dụng kháng viêm, làm sạch máu, hỗ trợ điều trị mụn trứng cá, bệnh vảy nến và chàm. Nước tắm từ lá khổ qua cũng thường được dùng để trị rôm sảy cho trẻ nhỏ.
- Người bị nóng trong, chức năng gan kém: Nhờ tính hàn và khả năng thanh nhiệt, giải độc, khổ qua là thực phẩm lý tưởng cho những người hay bị nhiệt miệng, nổi mụn nhọt, hoặc muốn tăng cường chức năng đào thải độc tố của gan.
- Người có mỡ máu cao và bệnh tim mạch: Các hoạt chất trong khổ qua giúp giảm mức cholesterol xấu (LDL), hỗ trợ ổn định huyết áp (cho người huyết áp cao) và giảm nguy cơ xơ vữa động mạch.
- Người mắc các vấn đề về tiêu hóa nhẹ: Khổ qua giúp kích thích đường ruột, hỗ trợ nhuận tràng, giảm táo bón và có thể hỗ trợ làm lành các vết loét dạ dày nhẹ.
Người suy thận mạn ăn khổ qua được không?
Đối với người bệnh thận, khổ qua là một loại thực phẩm “hai mặt” với giá trị dinh dưỡng cao nhưng cũng đi kèm rủi ro, vậy nên, người mắc bệnh thận cần chú ý khi quyết định ăn khổ qua.
Lợi ích của khổ qua đối với bệnh suy thận
- Hợp chất Bioactive (Charantin & Polypeptide-P): Có tác dụng tương tự insulin, giúp hỗ trợ kiểm soát đường huyết cho bệnh nhân bị bệnh thận do tiểu đường (diabetic nephropathy).
- Chất chống oxy hóa mạnh (Vitamin C, Flavonoids): Giúp giảm tình trạng viêm và căng thẳng oxy hóa – những yếu tố thúc đẩy tiến triển của bệnh thận mạn (CKD).
- Hỗ trợ đào thải sỏi thận: Một số nghiên cứu cho thấy khổ qua có khả năng làm giảm nồng độ axit trong nước tiểu, hỗ trợ phá vỡ và đào thải sỏi thận tự nhiên.
- Tốt cho hệ tim mạch: Các hoạt chất trong khổ qua giúp giảm mức cholesterol xấu (LDL), hỗ trợ ổn định huyết áp (cho người huyết áp cao) và giảm nguy cơ xơ vữa động mạch.
Thận trọng khi ăn khổ qua đối với người suy thận
- Hàm lượng Kali cao: Khổ qua chứa lượng kali đáng kể (khoảng 296mg – 396mg/100g). Ở người suy thận mạn, khả năng đào thải kali của thận bị suy giảm. Việc tích tụ kali trong máu (tăng kali máu) có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như:
- Rối loạn nhịp tim.
- Yếu cơ hoặc tê liệt.
- Nguy cơ ngừng tim đột ngột.
- Nguy cơ chứa Oxalat: Khổ qua chứa một lượng oxalat nhất định. Chất này khi kết hợp với canxi có thể hình thành sỏi thận oxalat, làm trầm trọng thêm tình trạng tổn thương thận và gây tắc nghẽn đường tiết niệu.
- Tác động đến huyết áp và đường huyết: Khổ qua có tác dụng hạ huyết áp và hạ đường huyết mạnh. Đối với bệnh nhân suy thận đang sử dụng thuốc điều trị, ăn quá nhiều khổ qua có thể dẫn đến tình trạng hạ huyết áp quá mức hoặc tụt đường huyết đột ngột, gây chóng mặt, ngất xỉu.
Lời khuyên cho người suy thận
- Hạn chế số lượng: Nếu muốn ăn, chỉ nên dùng một lượng rất nhỏ (khoảng 1/2 chén nhỏ) và không nên ăn thường xuyên.
- Sơ chế kỹ: Nên ngâm và luộc sơ khổ qua rồi bỏ nước luộc trước khi chế biến để giảm bớt hàm lượng kali tan trong nước.
- Tham vấn bác sĩ: Do mức độ suy thận của mỗi người (giai đoạn 1 đến 5) là khác nhau, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có thực đơn phù hợp.
Tìm hiểu thêm: Xây dựng chế độ ăn cho người suy thận mạn, cần chú ý những gì? – Dược Sĩ Quang
